ΑΣΥΓΧΩΡΗΤΟΣ

1/3/2012

Καθισμένο με την πλάτη στον τοίχο, ένα μελαμψό παιδί γύρω στα 10-11 κοίταζε με βλέμμα χαμένο και απλανές κάτι απροσδιόριστο στο δρόμο γύρω του. Το ένα του πόδι ήταν απλωμένο, το άλλο λυγισμένο στο πλάι. Ένα ακορντεόν κρέμονταν χαλαρά από το ένα του χέρι, χωρίς να παίζει. Ήταν Τρίτη, 28 Φεβρουαρίου και ο δρόμος ήταν η οδός Ερμού της πρωτεύουσας της χώρας. Έκανε κρύο και στις περισσότερες μεριές της πόλης είχε χιονίσει. Ποτέ δεν έχω ξαναδεί το δρόμο αυτό τόσο άδειο με ανοιχτά τα μαγαζιά. Μια κυρία πλησίασε το παιδί και του πρόσφερε ένα μεγάλο, ψημένο τοστ, από αυτά τα μακρόστενα που βάζεις εσύ ότι θέλεις μέσα. Το παιδί το πήρε χωρίς να μιλήσει, τα μάτια του εστίασαν μόνο μερικά κλάσματα του δευτερολέπτου πάνω στο γεγονός. Φαινόταν σαν σε όνειρο, σαν να μην είχε μεγάλη επαφή με τον κόσμο γύρω του. «Το καημένο», σκέφτηκα και προσπέρασα χωρίς να σταθώ, προχώρησα στη δουλειά μου.
Το παιδί ήταν μελαμψό. Μάλλον Αθίγγανο, αλλά μπορεί και Πακιστανό ή Ινδό, ή τέλος πάντων κάποιας από τις φυλές με αυτό το χρώμα.

Δύο ώρες μετά, ξαναπέρασα μπροστά από το μελαμψό παιδί. Δίπλα του κάποιος είχε αφήσει δυο συσκευασμένα κρουασάν και λίγα εκατοστά πιο πέρα έτρεχαν φρέσκα ούρα σκύλου. Το παιδί δεν είχε κουνήσει ρούπι. Βρισκόταν στην ίδια θέση και στην ίδια στάση. Το ένα του πόδι ήταν απλωμένο, το άλλο λυγισμένο στο πλάι. Το ακορντεόν κρέμονταν χαλαρά από το ένα του χέρι, χωρίς να παίζει. Το βλέμμα του ήταν κι αυτό το ίδιο: χαμένο, απλανές και στο βάθος του αναγνώρισα τώρα μια αδιόρατη στεναχώρια. Η ίδια αδιόρατη στεναχώρια που υπήρχε και δυο ώρες πριν, μόνο που τότε δεν την είχα ταυτοποιήσει. Κι όμως δεν ήταν και τόσο δύσκολο. Γιατί δεν την αναγνώρισα την πρώτη φορά; Γιατί προσπέρασα; Γιατί δεν έκανα τίποτα; Γιατί έβγαλα αμέσως από το μυαλό μου την εικόνα ενός ανήλικου παιδιού να κάθεται σαν χαμένο στην άκρη του παγωμένου δρόμου και συνέχισα την πορεία μου σαν να μη συμβαίνει τίποτα; Γιατί σ’ αυτή τη χώρα έχω μάθει, έχουμε όλοι μάθει, ότι τα μελαμψά παιδιά μπορούν να υφίστανται τα πάντα χωρίς να τρέχει τίποτα; Γιατί στα Τσιγγανάκια επιτρέπεται να είναι βρώμικα, νηστικά, εκτός σχολείου και αντικείμενα εκμετάλλευσης; Τι είδους παβλοφική αντίδραση είναι αυτή που μας καθιστά ανάλγητους απέναντι σ’ ένα κακοποιημένο παιδί, εφόσον αυτό είναι μελαμψό;

Ήταν η Ερμού και λίγα μέτρα πιο κάτω και πιο πάνω είχε Αστυνομία. Γιατί δεν έκαναν τίποτα αυτοί;
Κάποτε είχα δει στη τηλεόραση έναν απελπισμένο αστυνομικό να λέει πως δεν υπάρχουν μέρη να πάνε αυτά τα παιδιά και ότι δεν μπορούν βέβαια να τα κρατήσουνε στα κελιά της φυλακής. Κοινωνική πρόνοια δεν υπάρχει στην Ελλάδα. Οι κοινωνικοί λειτουργοί περιμένουν 100 χρόνια μήπως διοριστούν και αυτό για να παίρνουν 700 ευρώ το μήνα. Βλέπετε οι στρατιές των κλητήρων και των 45 κηπουρών του Ευαγγελισμού φέρνουν πιο πολλές ψήφους.

Πέραν αυτού όμως, στην Ελλάδα υπάρχει πάντα η νοοτροπία ότι οι Αθίγγανοι «έχουν τη δική τους κουλτούρα» και «τους αφήνουμε να ζήσουν όπως αυτοί θέλουν». Γιατί; Σε ποια πολιτισμένη χώρα θα βρεις Τσιγγάνους να μην στέλνουν τα παιδιά τους σχολείο; «Τους αφήνουμε να έχουν τη δική τους κουλτούρα», στο εξωτερικό σημαίνει «τους αφήνουμε να μένουν σε τροχόσπιτα και σκηνές» και όχι «τους αφήνουμε να παίρνουν τα μωρά τους παραμάσχαλα και να ζητιανεύουν στα φανάρια». Οι Τσιγγάνοι είναι Έλληνες πολίτες. Πρέπει να τηρούν τους νόμους και ειδικά αυτούς που αφορούν τα παιδιά. Κι αν οι Τσιγγάνοι είναι Έλληνες πολίτες, τα παιδιά τους είναι παιδιά όλου του κόσμου. Όλα τα παιδιά ανά την Υφήλιο είναι παιδιά όλης της ανθρωπότητας. Ανήκουν όλα στον καθένα μας ξεχωριστά και κανένα παιδάκι, μελαμψό ,μαύρο, κίτρινο, κόκκινο, λευκό δεν ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ να αφήνεται να κάθεται στο δρόμο, μέσα στο κρύο, μ’ ένα ακορντεόν, δίπλα σε κάτουρα σκύλου, να ζητιανεύει και μάλιστα την ώρα και τη μέρα που θα έπρεπε να βρίσκεται στο σχολείο.

Όμως εμείς μεγαλώσαμε έτσι. Κάποτε, πριν την έλευση των αλλοδαπών, τα τζάμια των αυτοκινήτων μας τα καθάριζαν «Γυφτάκια» χωρίς να τρέχει κάστανο. Θυμάμαι χαρακτηριστικά μια φορά ένα που ήρθε να μου πουλήσει χαρτομάντιλα, που έφτανε δεν έφτανε το παράθυρο του οδηγού. Μετά αντικαταστάθηκαν από τους ξένους οι οποίοι έχουν τουλάχιστον την αξιοπρέπεια (ή το φόβο) να έρχονται οι ίδιοι στα φανάρια και όχι να βάζουν τα παιδιά τους.
Όμως το έρμο, το κακομεταχειρισμένο, το κακόμοιρο το Τσιγγανάκι το βλέπουμε ακόμα να ζητιανεύει ή να πουλάει μικροπράγματα. Και δεν το πολυχωνέυουμε, ποτέ δεν το πολυχωνέψαμε, γιατί έχει εκπαιδευτεί να είναι ατίθασο, θρασύ, μέχρι και επιθετικό. Ίσως και γι αυτό να μην αναγνώρισα αμέσως τη δυστυχία στο βλέμμα του μελαμψού παιδιού του δρόμου. Οι επιθετικές άμυνες που αναπτύσσει για να επιβιώσει ένα παιδί μεγαλωμένο μ’ αυτό τον τρόπο, δεν πέφτουν εύκολα. Ή ίσως πέφτουν αλλά εμείς δεν έχουμε μάθει να τις βλέπουμε, γιατί έχουμε συνηθίσει.
Παλιά, στα νιάτα μου, πέταγα και κανένα «δεν ντρέπεσαι να βγάζεις τα παιδιά σου τόση ώρα στον ήλιο» ή «γιατί δεν είσαι στο σχολείο;». Τώρα, μεγάλωσα, τα παράτησα, έβαλα τη θέα των μελαμψών παιδιών που ζητιανεύουν και αλητεύουν στο υποσυνείδητο κάτω από την ταμπέλα «κανονική τάξη πραγμάτων».

Εμείς μεγαλώσαμε έτσι, συνηθίσαμε. Συνήθισα, εντέλει. Είναι αυτό δικαιολογία; Όχι. Είμαι ασυγχώρητος.
Έπρεπε να μιλήσω στους αστυνομικούς κι ας μην κάνανε τίποτα. Έπρεπε να μιλήσω στους αστυνομικούς, για να ξέρω ότι έκανα κάτι τουλάχιστον. Σωστά; Λάθος. Ασυγχώρητος που το σκέφτηκα. Το θέμα δεν είναι να κατευνάσω τη δική μου συνείδηση. Δεν είναι αυτός ο λόγος που πρέπει να μιλάμε. Έπρεπε να βγω από τη ζώνη της αναπαυτικής μου συνήθειας και να μιλήσω, να καταγγείλω. Γιατί αν όλοι βγούμε από τη ζώνη της αναπαυτικής μας συνήθειας και μιλήσουμε, θα δημιουργήσουμε πίεση και ίσως με αυτήν την πίεση κάτι να αλλάξει. Ίσως πάλι και να μην αλλάξει τίποτα, θα μου πείτε. Αν έχει όμως έστω και μία πιθανότητα στο εκατομμύριο ν ‘αλλάξει, θα αλλάξει μόνο αν ξεκουνηθούμε, αν καταγγείλουμε, αν μιλήσουμε.
Έπρεπε να μιλήσω στους αστυνομικούς, λοιπόν.
Αλλά δεν μίλησα. Γι αυτό είμαι ασυγχώρητος.

Χτες είδα έναν άλλον μελαμψό άνθρωπο, μεγάλης ηλικίας, πακιστανικής καταγωγής, να ζητιανεύει στο φανάρι. Περπάταγε σε πατερίτσες με τόσο άκομψο τρόπο, που φαινόταν ότι ήταν ψεύτικος. Εξάλλου, τη χαρακτηριστική του φιγούρα μου φαίνεται ότι τη θυμάμαι να πουλάει χαρτομάντιλα, αρτιμελή, επί χρόνια σε κάποιο άλλο φανάρι, σε κάποιο άλλο σημείο της γκρίζας αυτής πόλης. Άραγε τι δουλειά θα κάνει το παιδάκι της οδού Ερμού όταν τα γένια του θα έχουν ασπρίσει όπως του Πακιστανού με τις πατερίτσες;

Είναι μόλις τώρα που γράφω αυτό το άρθρο, που θυμάμαι ότι το παιδί ήταν πολύ ελαφριά ντυμένο σε σχέση με το χιονιά της Τρίτης. Ασυγχώρητος.

Advertisements
This entry was posted in ΩΡΑΙΟΣ ΩΣ ALIEN and tagged , , , . Bookmark the permalink.

12 Responses to ΑΣΥΓΧΩΡΗΤΟΣ

  1. Ο/Η Ein Steppenwolf λέει:

    Εν μέρει είναι ζήτημα empathy. (Τα λεξικά δεν με βοήθησαν να βρω αντιστοιχία στα Ελληνικά). Ευτυχώς η εποχή μας, των μη κυβερνητικών οργανώσεων, είναι η πιο ανθρώπινη που έχει υπάρξει ποτέ. Το μέλλον προβλέπεται ακόμα πιο ανθρώπινο.

    • Ο/Η alienellin λέει:

      Και να σκεφτείς πως η Ελληνική αυτή λέξη σημαίνει εντελώς το αντίθετο στα Ελληνικά.
      Θυμάμαι μια ιστορία φίλου το πως ένας ελληνοαμερικανός συνάδελφος είπε σε κάποιον άλλον ότι δείχνει εμπάθεια προς μία ομάδα ανθρώπων, θέλοντας να τον επαινέσει και αντ’ αυτού βέβαια προέκυψε παρεξήγηση γκράντε.
      Ενδιαφέρουσα λοιπόν θα ήταν η ιστορία της λέξης αυτής, αλλά θα πρέπει να περιμένουμε να ασχοληθεί το ιστολόγιο του κου Σαραντάκου για να τη μάθουμε 🙂

  2. Ο/Η Ein Steppenwolf λέει:

    🙂 Υπάρχουν κι άλλοι faux amis μεταξύ Αγγλικών κι Ελληνικών, π.χ. sycophant.

    Λοιπόν, μια μίνι έρευνα στα λεξικά (
    http://www.etymonline.com/index.php?search=empathy
    http://www.duden.de/rechtschreibung/Empathie
    http://www.duden.de/rechtschreibung/Einfuehlung
    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%B5%CE%BC%CF%80%CE%B1%CE%B8%CE%AE%CF%82
    http://www.tlg.uci.edu/lsj/#eid=35258
    κτλ.
    ) δείχνει ότι:
    οι αρχαίες ελληνικές λέξεις ἐμπάθεια κι ἐμπαθὴς δήλωναν το αντίθετο των λέξεων ἀπάθεια κι ἀπαθής (ἐμπαθὴς φιλία passionate affection, ἐμπαθῶς with deep emotion)·
    η γερμανική λέξη Einfühlung πλάστηκε το 1858 απ’ τον Rudolf Lotze ως απόδοση της αρχαίας ἐμπάθειας·
    η αγγλική λέξη empathy πλάστηκε το 1903 για να δηλώσει ό,τι δηλώνει και τώρα, προερχόμενη απ’ την γερμανική λέξη Einfühlung (το ίδιο έγινε και με την γαλλική empathie)·
    η γερμανική λέξη Empathie είναι μετάφραση της αγγλικής empathy. Η empathy μεταφράζεται και ως Einfühlungsvermögen (Vermögen = ικανότητα)·
    η νεοελληνική λέξη εμπαθής είναι σημασιολογικό δάνειο απ’ το γαλλικό passionnel και σημασιοδοτεί αναλόγως και τη νεοελληνική εμπάθεια. (Γιατί όμως σημασιολογικό δάνειο; Το passionnel δεν έχει αρνητική σημασία).

    • Ο/Η alienellin λέει:

      Στα αρχαία σήμαινε δηλαδή περίπου αυτό που λέμε σήμερα «περιπαθής».
      Ως αδαής περί ετυμολογικών και στη φιλοσοφία «από άσχετο και άλιεν μαθαίνεις την αλήθεια» θα σου έλεγα ότι η αγγλική λέξη έχει μείνει πιο κοντά στην αρχαιοελληνική σημασία , η οποία μου φαίνεται πιο λογική. Γιατί δηλαδή των εν – πάθεια να σημαίνει ουσιαστικά αντί – πάθεια (ή κάποιο είδος αυτής);
      Δεν ξέρω τι είναι το σημασιολογικό δάνειο, αλλά αυτό με το γαλλικό μου φαίνεται μπούρδα. Το πιο πιθανό είναι η λέξη να χρησιμοποιηθηκε έντονα σε κάποια ιστορική περίοδο κατά τέτοιο τρόπο που να αφορούσε το αρνητικής υφής πάθος, δηλαδή να δέθηκε με την κακή έννοια του πάθους, μέχρι που παγιωθηκε η αρνητική σημασία της.

      • Ο/Η Ein Steppenwolf λέει:

        Το «περιπαθής» πολύ πετυχημένο.

        «Σημασιολογικό δάνειο: λέξη που προϋπάρχει σε μια γλώσσα και που αποκτά μια νέα σημασία την οποία δανείζεται από λέξη άλλης γλώσσας.»

        Παράδειγμα: ο Κοραής ήθελε ν’ αποδώσει το γαλλικό civilisation. Βρήκε την σπάνια αρχαία λέξη «πολιτισμός», της οποίας το νόημα ήταν «πολίτευμα μιας πόλης», «administration of public affairs». Σ’ αυτή τη λέξη κόλλησε το γαλλικό νόημα κι έτσι προέκυψε η νεοελληνική λέξη «πολιτισμός».

        Και η νεοελληνική και η αγγλική σημασία απέχουν απ’ την αρχαιοελληνική. Η αγγλική έννοια είναι αυτή που έδωσε ο Lotze στη λέξη που έπλασε. Η νεοελληνική έννοια μοιάζει δείνωση της έννοιας του γαλλικού passionnel.

  3. Ο/Η alienellin λέει:

    Υ.Γ. Το empathy ταιριάζει περισσότερο με την έννοια του συμπάσχω, όμως συν-πάθεια, δηλαδή συμπάθεια, δεν σημαίνει empathy. Συν-πονάω (συμπονάω) ίσως; Και πάλι συμπόνοια δεν σημαίνει ακριβώς empathy, η οποία αναφέρεται στην ικανότητα να μπορείς να ταυτιστείς με τον πόνο του άλλου / να νιώσεις τον άλλον. Οπότε το συμπάθεια θα ήταν πιο κατάλληλο, έλα όμως που σημαίνει κάτι άλλο….Άμα τα σκέφτεσαι πολύ αυτά τρελαίνεσαι, τελικά!

    • Ο/Η alienellin λέει:

      «Και η νεοελληνική και η αγγλική σημασία απέχουν απ’ την αρχαιοελληνική» Απέχουν, αλλά η Αγγλική μου φαίνεται τουλάχιστον λιγότερο αντιφατική. Τα δύο μέρη «εν» και «πάθος» δεν μου βγάζουν τον αρνητισμό της νεοελληνικής εμπάθειας. Είναι μάλιστα απο τις λέξεις τη σημασία των οποίων έμαθα αφότου τελείωσα το σχολείο (believe it or not) αφού νόμιζα κι εγώ ότι σημαίνει κάτι θετικό, ή τουλάχιστον όχι τόσο αρνητικό.
      Τελικά οι Αρχαίοι μια χαρά το είχαν: α-πάθεια χωρίς πάθος, εν -πάθεια με πάθος. Απλά πράγματα…

      • Ο/Η alienellin λέει:

        Και μια και το είπα αυτό, θυμάμαι μια φορά μια φίλη μου, που, μιλώντας για κάποιον που απεχθάνονταν μου είπε όλο αηδία: «πως να στο εξηγήσω, τον έχω για τίποτα, τον υπολήπτομαι, βρε παιδί μου!»
        Δεν είχα την καρδιά να της εξηγήσω ότι το υπολήπτομαι δεν σημαίνει ακριβώς αυτό που νόμιζε!

      • Ο/Η Ein Steppenwolf λέει:

        Ποιος ξέρει, μπορεί υποσυνείδητα η αρνητική χροιά που έχει το «υπολείπομαι» να πέρασε στο «υπολήπτομαι».

        Αρκετές λέξεις που αρχίζουν με υπο- έχουν αρνητική χροιά: υποαπασχόληση, υποβιβάζω, υποβιταμίνωση, υποβλέπω, υποβολιμαίος, υποβόσκω, υπογεννητικότητα, υπογλυκαιμία, υποδαυλίζω (τα μίση), υποδεέστερος, υποδούλωση (στα ξένα συμφέροντα), υπόθαλψη (εγκληματία), υποθερμία, υποκατάστατο, υποκίνηση (ταραχών), υποκλέπτω, υπόκοσμος, υποκρισία, υποκρύπτω (κινδύνους), υποκύπτω (στον πειρασμό), υπόλειμμα, υπολειτουργώ, υπόλογος (απέναντι στη Δικαιοσύνη), υπόνοια, υπονομεύω, υποσιτισμός, τελευταίας υποστάθμης, υποταγή, υπόταση, υποταχτικός (του τσιφλικά), υποτέλεια (στις ξένες δυνάμεις), υποτίμηση (της δραχμής, του αντιπάλου), υποτονικές αντιδράσεις, υποτροπή (ασθένειας, εγκληματικής πράξης), υποτυπώδης (υγιεινή), ύπουλος, υποφέρω, υποχθόνιος, υποχονδρία, υποχωρητικότητα, υποψία…

        Έχει μια βάση λογικής να συνάγει κανείς (δυστυχώς λανθασμένα) ότι και το «υπολήπτομαι» έχει αρνητική σημασία.

  4. Ο/Η alienellin λέει:

    Η ίδια λογική λέει ότι και το εμπάθεια δεν θα έπρεπε απαράιτητα να έχει αρνητική χροιά. Αυτό εννοώ με το ότι μάλλον επικράτησε κάποια στιγμή μια αρνητική έννοια της λέξης και έμεινε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s